Door Dieke Heijboer, docent geschiedenis op de pabo van Driestar hogeschool

Op Driestar hogeschool werken de pabostudenten gedurende hun opleiding aan vijf beroepstaken die passen bij de rol van een leraar. Een van die beroepstaken is het ‘ontwerpen van onderwijs’, een vaardigheid waar studenten vanaf het tweede jaar van hun studie intensief mee aan de slag gaan bij onder andere aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en techniek. Geen makkelijke opdracht, maar het helpt hen om lessen te geven buiten de methode om. Want wat is er mooier om lessen te geven over een onderwerp dat jouzelf uitermate boeit? Of bijvoorbeeld over het nieuwe monument in het dorp dat ter gelegenheid van 75 jaar bevrijding is onthuld? Een prachtige mogelijkheid om kinderen meer te leren van hun eigen leefwereld!
Een van mijn studenten liep stage in groep 1/2 en had de opdracht om geschiedenislessen te ontwerpen en uit te voeren. Ze koos voor het onderwerp ridders en jonkvrouwen, omdat ze verwachtte dat de meeste kinderen hier wel een beeld bij hadden. Dit beeld wilde ze verdiepen en realistischer maken door de kinderen dingen te leren over de kleding en (eet)gewoonten in het kasteel. Want hoe was dat leven nu echt?

Stap 1: Ideaal vaststellen

Als eerste stap in het ontwerpproces is het belangrijk om je ideaal vast te stellen: wat wil je bereiken? Voor deze studente was het helder: voor kinderen in de onderbouw is spelen leren, dus de activiteiten die ze ontwierp moesten gericht zijn op spelen, creëren en ervaringen opdoen. Daarnaast wilde ze de kinderen echt dingen leren over de tijd dat de ridders en jonkvrouwen leefden. Ze zou dingen vertellen, maar vooral afbeeldingen inzetten om de kinderen een beeld van het verleden te laten vormen.

Stap 2: Ontwerpprincipes en brainstormen

De studente stelde ontwerpprincipes op die verband hielden met haar ideaal voor de les en brainstormde tijdens een college over mogelijkheden. Door zichzelf te verdiepen in het onderwerp werd haar eigen kennis over het onderwerp vergroot. Bovendien leverde dit allerlei mogelijke informatie op om de kinderen te leren.

Stap 3: Ontwerp van activiteiten

Deze voorbereiding resulteerde in het ontwerp van activiteiten met de volgende doelen:
Activiteit 1:
  • Door interactief voorlezen en de beeldvormers afbeelding en video gaan de leerlingen zich inleven in het leven van ridders, jonkvrouwen en kastelen.
Activiteit 2:
  • Aan het einde van de les kunnen de leerlingen op basis van afbeeldingen, zelf meegenomen spullen én de zelfgemaakte items een beschrijving geven van de uitrusting van ridders.
  • Aan het einde van de les kunnen de leerlingen op basis van afbeeldingen én de zelfgemaakte items een beschrijving geven van de eetgewoonten in de tijd van ridders en kastelen.
Activiteit 3:
  • Aan het einde van deze les kunnen de leerlingen aan de hand van de ervaring die de leerlingen hebben opgedaan een uitleg geven van diverse taken en bezigheden van ridders en jonkvrouwen.

Stap 4: Uitvoering

De activiteiten werden ontworpen en uitgevoerd: er werd voorgelezen, doorgepraat, een mindmap gemaakt met alle belangrijke woorden die ze leren tijdens deze activiteiten. Ook maakten de kinderen schilden, echte jonkvrouwhoeden, stokpaarden, versierden borden en bekers en vergeleken dit met afbeeldingen.

Alle gemaakte onderdelen waren nodig voor de afsluiting tijdens activiteit 3. In de gymzaal moest de leerlingen een kasteel veroveren, er was een heus riddertoernooi en de tafels waren gedekt met het versierde servies voor een deftige maaltijd, waarbij heerlijk met de handen gegeten werd.

Stap 5: Evaluatie

Het laatste onderdeel van het ontwerpproces is evalueren. Hoe was het om dit te ontwerpen en uit te voeren? Zijn de doelen bereikt? Bleek tijdens het uitvoeren dat het ontwerp verbeterd moest worden voor een volgende keer? De studente heeft veel geleerd. Ze vond het geen makkelijke opdracht, maar was heel blij met het mooie resultaat. De kinderen waren enthousiast. Ook na afloop van het thema bleven ze tekeningen maken over het onderwerp en buiten riddertje spelen. De werkplekbegeleider van de studente zag al mogelijkheden om het thema een hele periode centraal te stellen en kinderen nog meer te leren over de tijd van ridders en jonkvrouwen.

Inspirerend om te zien wat er in beweging wordt gezet als je je eigen onderwijs ontwerpt! Deze studente is ervan overtuigd: als het onderwerp je raakt, levert dat betrokken kinderen op en wordt er geleerd. Door leerling én leraar!